دمودکس چیست علائم و روش درمان آن

دمودکس چیست علائم و روش درمان آن دکتر ماندانا رهاب: دمودکس (نام علمی: Demodex) یک سرده از مایت‌های کوچک است که در داخل یا نزدیک فولیکول مو پستانداران زندگی می‌کنند. نزدیک به ۶۵ گونه از دمودکس‌ها شناخته شده‌اند. اکثر انسان‌ها دارای حداقل یک گونه از مایت‌ها بر روی بدن خود هستند.

گونه‌های مختلفی از حیوانات میزبان گونه‌های مختلفی از دمودکس‌ها هستند. دمودکس کنیس بر روی بدن سگ‌های خانگی زندگی می‌کند. آلودگی به دمودکس‌ها رایج و معمولاً از خود نشانه بیماری را بروز نمی‌دهند، اگرچه گاهی اوقات بعضی از بیماری‌های پوستی به علت وجود مایت‌ها بر روی بدن به وجود می‌آیند. دمودکس برگرفته از زبان یونانی δημός dēmos «چاق» and δήξ dēx, «کرم چوب» است.

دمودکس چیست

انگل دمودکس مایت یکی از علل شایع و ناشناخته‌ی ریزش مو می‌باشد و بسیاری از افراد و حتّی متخصصین آشنایی کافی را با آن ندارند.

انگل دمودکس مایت چیست؟

انگل دمودکس مایت یکی از انگل‌هایی است که می‌تواند عوارض مختلفی را در پوست و موی صورت و سر ایجاد نماید. این انگل جزو خانواده‌ی مایت‌ها می‌باشد و محل اصلی زندگی آن در فولیکول‌ها و غدد چربی پوست است. مبتلایان به این انگل در بسیاری از موارد علائم بالینی شدیدی را مشاهده نمی‌کنند ولی ممکن است که برخی از افراد علائم آلودگی با این انگل را نشان دهند.

انواع دمودکس

این انگل‌ها به دو دسته تقسیم شده‌اند:

• دمودکس فولیکولاروم folliculorum
• دمودکس برویس brevis

دمودکس‌ها کجا زندگی می‌کنند و زنده می‌مانند؟

محل زندگی و تخم گذاری این انگل در فولیکول مو است. تعداد حدودی تخم‌ها به ۵۰ تا ۶۰ عدد می‌رسد.

دمودکس‌ها عاشق چربی پوست هستند و در نواحی از پوست که چربی بیشتری دارد، مانند: گونه‌ها، بینی، اطراف گوش، پلک، سر و صورت دیده می‌شوند.

انگل دمودکس در خانم‌ها بیشتر شایع است یا آقایان؟

جالب است بدانید که تراکم این انگل‌ها در پوست آقایان بیشتر است زیرا غدد چربی پوست مردان بیشتر از زنان است.

افراد بین ۲۰ تا ۳۰ ساله بیشترین درصد مبتلایان به بیماری های مربوط به دمودکس را شامل می شوند

دمودکس برویس چیست و چرا عاشق زندگی روی پلک است؟

نوع خاصی از دمودکس به نام دمودکس برویس(brevis) می‌تواند بر روی پلک زندگی کند و از غدد روغنی موجود در بافت پوست تغذیه کند.

این نوع از دمودکس می‌تواند عامل مهمی در ابتلا به بیماری بلفاریت شود که یک عارضه مهم در سلامت چشم است.

بخوانید:

• با ساختار فولیکول مو آشنا هستید؟
• دمودکس چیست علائم و روش درمان آن

چگونگی حیات انگل دمودکس

جفت‌گیری دمودکس‌های نر و ماده معمولا درون دهانهٔ باز فولیکول‌ها رخ می‌دهد. وقتی لقاح صورت می‌گیرد، مایت‌ها تخم‌ها را درون غدد چربی زیر پوست یا فولیکول‌های مو قرار می‌دهند. لاروها پس از ۳ تا ۴ روز سر از تخم درآورده و پس از ۷ روز کاملا بالغ می‌شوند. بیشتر دمودکس‌ها حدود ۲ هفته زنده هستند و پس از مرگ درون فولیکول‌های موها و غدد چربی پوست‌تان تجزیه می‌شوند. همچنین دمودکس‌ها می‌توانند از میزبانی به میزبان دیگر سرایت کنند.

علائم دمودکس بر سلامت بدن

بیشتر مواقع مردم از مایت‌های روی پوستشان، بی‌خبرند. چرا که وجود تعداد کمی از آنها نه‌تنها مشکلی به‌وجود نمی‌آورد، بلکه فایده هم دارد. دمودکس‌ها از سلول‌های مردهٔ پوست تغذیه می‌کنند. تا زمانی‌که وجود این مایت‌ها تحت کنترل باشد، مشکلی پیش نمی‌آید. اما وقتی تعداد زیادی از آنها به درون پوست‌تان نفوذ کنند، پوست‌تان دچار آلودگی شدید و در نتیجه التهاب می‌شود.

افرادی که بین سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی قرار دارند بیشتر در خطر آلودگی شدید دمودکس‌ها قرار دارند. افراد مسن‌تر و کودکان زیر ۵ سال هم مستعد آلودگی شدید با مایت‌های دمودکس هستند.

از دیگر بیماری‌های ناشی از آلودگی دمودکس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. آکنهٔ روزاسه

بنابر بررسی‌ها مشخص شده دمودکس می‌تواند موجب آکنهٔ روزاسه شود. همچنین اگر پیش از این به روزاسه مبتلا شده باشید، دمودکس‌ها آن را بدتر می‌کنند. بنابر پژوهش‌ها، روی پوست بدن بیماران مبتلا به روزاسه تا ۱۸ برابر بیشتر از دیگران مایت دمودکس وجود دارد.

۲. پلک‌آماس (بلفاریت)

پلک‌آماس، نوعی التهاب پلک است که بر اثر مسدود شدن غده‌های چربی در ناحیه پلک‌ها به‌وجود می‌آید. در واقع مایت‌های دمودکس می‌توانند مسیر غده‌های چربی را که زیر مژه‌ها قرار دارند مسدود کنند. به همین دلیل است که بیماران بالاتر از ۶۰ سال احتمال دارد به پلک‌آماس مبتلا شوند.

از علایم پلک‌آماس باید به موارد زیر اشاره کرد:

• قرمزی چشم؛
• ریزش اشک؛
• خشکی چشم؛
• احساس سوزش در چشم‌ها؛
• وجود پوسته در مژه‌ها؛
• احساس اینکه چیزی درون چشم‌ها رفته است؛
• حساسیت به نور؛
• مژه‌های شکننده؛
• ریزش مژه‌ها؛
• تاری دید موقتی.

در ضمن اگر به بیماری‌های زیر مبتلا باشید، ممکن است بیشتر از افراد دیگر در خطر مایت‌های دمودکس فولیکوروم قرار بگیرید:

• ضعف سیستم ایمنی بدن؛
• درماتیت؛
• عفونت‌های پوستی؛
• آلوپسی (ریزش مو)؛
• آکنه، به‌ویژه از انواع التهابی؛
• ایدز؛
• آکنهٔ روزاسه.

روش‌های ‌تشخیص انگل دمودکس

اگرچه فکرکردن به اینکه مایت‌ها روی پوست‌تان زندگی می‌کنند حس ناخوشایندی دارد، وجود تعداد کمی از این مایت‌ها روی پوست بدن همه افراد رایج است. دمودکس فولیکوروم فقط وقتی مساله‌ساز می‌شوند که مشکلات پوستی سابق فرد، مانند آکنه روزاسه را شدت می‌بخشد. همچنین بنابر بررسی‌های متعددی که انجام شده است، خود انگل دمودکس می‌تواند فرد را به بیماری‌های پوستی مبتلا کند.

جثهٔ دمودکس فولیکوروم میکروسکوپی است و با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود. برای تشخیص قطعی آن باید به پزشک مراجعه کرد. پزشک برای تشخیص این مایت‌ها، نمونهٔ کوچکی از بافت‌های فولیکولی و روغن‌های روی صورت‌ فرد را برمی‌دارد. با قرار دادن این بافت پوستی برداشته‌شده زیر میکروسکوپ می‌توان وجود این مایت‌ها را روی صورت تشخیص داد.

همچنین می‌توان با بررسی برخی علایم به وجود دمودکس فولیکوروم روی بدن پی برد. از این علایم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خشک شدن ناگهانی پوست (به دنبال آلودگی شدید با دمودکس فولیکوروم)؛
• پوسته‌پوسته‌شدن یا خارش پوست؛
• وجود پوسته اطراف فولیکول‌های مو؛
• قرمزی پوست؛
• افزایش حساسیت پوست؛
• احساس سوزش؛
• پوستی زبر و خشن مانند کاغذ سنباده؛
• اگزما.

درمان دمودکس

در بیشتر موارد، نیازی نیست علیه مایت‌ها کار خاصی انجام دهید، مگر اینکه آنها دردسرساز شوند. اما در صورت لزوم، با استفاده از یکسری از محصولات ضددمودکس می‌توان از شر این مایت‌ها و تخم‌هایشان راحت شد. در هر حال درمان‌های مختلف خانگی و پزشکی برای این مشکل وجود دارد:

• حمام روزانه برای کاهش ترشحات چربی پوست که مواد غذایی دمودکس‌ها هستند؛
• شستشوی روزانه مو و پلک‌ها با شامپویی ملایم؛
• استفاده از پاک‌کننده‌های ملایم غیرصابونی، دو بار در روز؛
• پرهیز از پاک‌کننده‌های چرب، لوسیون‌ها و ضد‌آفتاب‌ها.

درمان‌های پزشکی

اگر درمان‌های خانگی پاسخگو نبودند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. گاهی‌اوقات درمان‌های خانگی نمی‌توانند از جمعیت دمودکس‌ها بکاهند. بنابراین وجود دارو برای حذف چربی‌های اضافه پوست ضروری می‌شود.

برای از بین بردن مایت‌های دمودکس فولیکوروم که روی مژه‌ها نشسته‌اند از پماد‌های دارویی استفاده می‌شود. این نوع پمادها مایت‌ها را گرفتار کرده و جلوی تخم‌ریزی آنها درون فولیکول‌های مو را می‌گیرند.

انواع کرم‌ها، ژل‌ها و شوینده‌های صورت که حاوی مواد فعال زیر هستند هم مفیدند:

دکتر رهاب مشاور پوست و مو

البته وقتی تعداد دمودکس‌ها بیش‌ازحد از کنترل خارج شود یا سیستم ایمنی بدن برخی از بیماران بسیار ضعیف باشد، پزشک ترجیح می‌دهد، داروی خوراکی آیورمکتین تجویز کند. در ضمن افرادی که به بیماری‌های سرکوب‌کنندهٔ سیستم ایمنی مانند ایدز مبتلا هستند، باید تحت درمان پزشک قرار گیرند. زیرا بدن این افراد حاوی مقدار بسیار زیادی مایت خواهد شد.